ҚАРАҚАЛПАҚ РУЛАРЫ
📚 Глоссарий
Арыс
Ірі рулық бірлестік (рус). Қарақалпақтарда екі негізгі арыс бар: Қоңырат және Он төрт ру.
Бөлім
Арыс ішіндегі үлкен топ. Мысалы, Шулық және Жауынгыр — Қоңырат арысының бөлімдері.
Үлкен ру
Бөлім ішіндегі бірнеше руды біріктіретін топ. Мысалы: Қыят, Ашамайлы.
Ру
Негізгі рулық бірлік. Ортақ атадан тараған адамдар тобы.
Тіре
Рудың ішіндегі кішігірім бөлініс. Әдетте рудың белгілі бір бұтағы.
Көше
Ең кіші рулық бірлік. Тіре ішіндегі топ немесе отбасылар тобы.
Тамға
Рулық белгі, мөр. Әдетте жануарлар немесе заттар бейнесінде болады.
Уран
Соғыс ұраны, рудың шапқыншылық кездегі айқайы. Руды біріктіретін белгі.
Экзогамия
Өз руынан тыс некелесу ережесі. Қарақалпақ дәстүрінде қатаң сақталады.
Қарымсақ
Ру ішіндегі неке, инцест. Қарақалпақ қоғамында қатаң тыйым салынған.
Шежіре
Рулық тегі, ата-бабалар тізімі. Ауызша да, жазбаша да жеткізіледі.
Қасиет
Қарақалпақ әдеттік құқығы, дәстүрлі нормалар жүйесі.
📖 Пайдаланылған дереккөздер
Сайттар
- • eurasica.ru › forums › topic Родоплеменной состав каракалпаков. Шежере. - Тюрки - «Евразийского исторического сервера».
- • https://kk.wikipedia.org/wiki/Қарақалпақ_рулары -Қарақалпақ рулары - Wikipedia. Қарақалпақ рулары - Қазақша Википедия.
- • https://abai.kz/index.php/post/207525 -Қарақалпақ рулары - Абаи.
- • Qaraqalpaq ruwları - Qaraqalpaqsha Wikipedia -Qaraqalpaq ruwları.
Негізгі әдебиеттер
- • PDF жүктеу - КУРБАНОВА З.И.ЭТНОГРАФИЧЕСКАЯ НАУКА КАРАКАЛПАКСТАНА:ЭТАПЫ СТАНОВЛЕНИЯ,СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ, Нукус - 2020.
- • PDF жүктеу - Т . А . Ж Д А Н К О . ОЧЕРКИ ИСТОРИЧЕСКОЙ ЭТНОГРАФИИ КАРАКАЛПАКОВ. РОДО-ПЛЕМЕННАЯ СТРУКТУРА И Р А С С Е Л Е Н И Е В XIX — Н А Ч А Л Е XX В Е К А, М.: 1950.
- • PDF жүктеу - Nazarov Nurulla Begdullaevich «QARAQALPAQSTANNIŃ RUWXIY MÁDENIYATIN OQITIWDA BERDAQ SHAYIRDIŃ «SHEJIRE» Nókis-2019.
- • PDF жүктеу - К. Мэмбетов. Қарақалпақлар шежиресй Нөкис «Билим» 1993 128 бет..
- • jpg жүктеу - Қарақалпақлар шежиресй схемасы.
Архивтік дереккөздер
- • Орынбор қазақ даласы жөніндегі жарлықтар жинағы (1844-1868)
- • Түркістан облыстық статистикалық комитеті мәліметтері (1887-1917)
- • Қарақалпақ АССР халық шаруашылығы есебі (1926-1939)
Зерттеу жұмыстары
- • Басилов В.Н. Культ святых в исламе. — М.: 1970.
- • Троицкая А.Л. К вопросу о родо-племенном составе каракалпаков // СЭ. — 1937. — №4.
- • Жданко Т.А. Каракалпакские родо-племенные традиции. — М.: 1950.
Ескерту: Бұл жоба академиялық және мәдени-ағарту мақсатында жасалған. Рулық тегін нақты анықтау үшін арнайы шежіреші-генеалогтарға жүгіну ұсынылады.